فصل
11- تا"سيسات برق
ماده 367- اجراي آيين نامه حفاظتي تاسيسات و وسايل الكتريكي در كارگاهها در كليه
معادن الزامي بوده و به علاوه در معادني كه خطر وقوع انفجار گازهاي معدني و گرد
ذغال سنگ وجود دارد مقررات ويژه اين آيين نامه نيز لازم الاجرا است
ماده 368- در هر يك از مدارات جريان برق بايد كليد هاي قطع و وصل روي تمام سيمهاي
مربوط به وسايل مصرف كننده برق تعبيه شود.(به استثناي مدار روشنايي در محلهاي خشك
كه در اين مورد مي توان كليد قطع و وصل را فقط روي سيم فاز قرار داد).كليدهاي مذكور
را بايد در محلي قرار دهند كه به خوبي ديده شده و در دسترس باشند
ماده 369-تاسيسات برق بايد داراي وسيله محدودكننده ولتاژ و رله هاي ايمني باشد تا
در صورت افزايش ولتاژ (از حدي كه براي دستگاه تعيين شده است) جريان خود به خود قطع
شود
ماده 370-استفاده از مقاومتهاي الكتريكي براي به دست آوردن جريان با ولتاژ كمتر از
30 ولت ممنوع است و مدارهاي اين قبيل جريان بايد از ساير مدرهاي برقي به كلي جدا
باشند،به استثناي سيمهاي فرمان (پيلوت) و روپوش محافظ (اكران) كه در كابلهاي مخصوص
جريان برق مستقيم 30 تا 600 ولت و با برق متناوب 30 تا 400 ولت قرار دارد
ماده 371-استفاده از زمين به عنوان قسمتي از شبكه ممنوع است به استثناي سيمي كه
براي اتصال زمين قسمتهاي خنثي و يا براي رله اتصال به زمين به كار مي رود
ماده 372-از دو رشته ريل راه آهن به عنوان برگشت جريان برق مي توان استفاده كرد. در
اين صورت بايد قطعات هر رشته ريل از نظر عبور جريان برق به هم متصل باشند و لااقل
در هر يك صد متر بين دو رشته ريل نيز اين ارتباط برقرار شود
تبصره: اختلاف ولتاژ برق بين ريل و زمين نبايد از 15 ولت تجاوز كند
ماده 373-در شبكه سه فاز ستاره اي اگر اختلاف فشار جريان برق بين فاز و نول از 150
ولت بيشتر نباشد و نقطه خنثي بايد به طور دائم به زمين متصل شده و يا اينكه وسيله
اي به كار برده شود كه اگر فشار جريان برق هر يك از فازها نسبت به زمين از حد ولتاژ
ستاره تجاوز كند،نقطه خنثي از طريق سيم نول به زمين متصل شود
ماده 374- در تاسيساتي كه جريان برق متناوب از 150 ولت و مستقيم از 600 ولت به بالا
باشد قسمتهاي زير بايد به استناد آيين نامه تاسيسات الكتريكي با اتصال به زمين ،به
زمين متصل شود
الف- بدنه و قسمتهاي هادي ماشين آلات و ترانسفورماتورها كه در حالت عادي كار فاقد
جريان برق است
ب- زره و روپوش فلزي كابلها به استثناي روپوش محافظ (اكران)
پ- دستگيره و توري و سرپيچ چراغها ،اگر عايق نباشند
ت- پايه هاي فلزي و يا بتون مسلح و كليه لوله ها ،آرماتورها ،مفتولهاي فلزي و
تجهيزات مكانيكي و بطور كلي هر وسيله غيرعايقي كه احتمال اتصال به برق داشته باشد
ماده 375- هر ساختمان بايد به طور جداگانه داراي سيم اتصال به زمين باشد كه تمام
قسمتهاي نامبرده در ماده 374به آن متصل شود
ماده 376- سيمهاي اتصال به زمين بايد به طريقي نصب شود كه پوسيده نشده و اتصاليهاي
آنها باز نشود
ماده 377-شبكه هاي مختلف اتصال به زمين بايد از نظر عبور جريان برق از يكديگر مجزا
بوده و بدون فيوز و كليد قطع كننده باشد
ماده 378- انتخاب حداقل سطح مقطع هادي حفاظتي بستگي به سطح مقطع هادي فاز مربوطه
داشته و مطابق آيين نامه تاسيسات الكتريكي با زمين تعيين مي گردد
ماده 379- در صورتي كه قسمتهايي از تاسيسات برق مستقيم كمتر از 600 ولت و متناوب
كمتر از 250 ولت بدون روپوش عايق در محل عمومي نصب شده باشد بايد به وسيله پرده يا
توري و يا وسايل مشابه محفظ . با علامت واضحي مشخص گردد
ماده 380- در تاسيسات برق بيش از 600 ولت و متناوب بيش از 250 ولت بايد قسمتهاي
بدون عايق شبكه زا خارج از دسترس و روي مقره هاي مناسب قرارداد به طوري كه سيمها با
اشياي ديگر فلزي تماس حاصل نكند و سيمهاي هوايي مخصوص لكوموتيوهاي الكتريكي نيز روي
مقره هاي مناسب نصب گردد
ماده 381- فاصله سيمهاي لخت تاسيسات برق مستقيم بيش از 600ولت و متناوب بيش از 250
ولت با زمين نبايد كمتر از 5/2 متر باشد.در غير اين صورت مسير شبكه بايد به وسيله
حايلي مناسب از محل عبور افراد مجزا شود
ماده 382- كابلها بايد دور از لوله هاي آب و هواي فشرده و گاز در محل خشك قرار
گيرند.ضمنا كابلهاي زير زمين بايد داراي روپوش سربي و بدون درز باشد
ماده 383- تابلوهاي تقسيم با ولتاژهاي مختلف مذكور در ماده 381 و نيز تابلوهاي
داراي جريان كمتر بايد به وسيله رنگهاي مختلف مشخص و متمايز گردد
ماده 384- ماشينها،ترانسفورماتورها ؤتابلوها و ساير وسايل مربوط به شبكه برق مستقيم
بيش از 600 ولت و متناوب بيش از 300 ولت بايد به طور كامل محفوظ و به وسيله حايلهاي
مناسب مجزا شده باشد راه ورود به محل اين قبيل وسايل بايد لااقل 5/2 متر ارتفاع و 2
متر عرض داشته باشد و محل ورود به محوطه پشت تابلوها بايد داراي دري به ارتفاع
حداقل 5/2 متر باشد
ماده 385-هرگاه تابلوهاي شبكه هاي مذكور در ماده 383 داراي قسمتهاي فلزي باشد بايد
زمين قسمت جلوي تابلوها با فرش عايق مفروش گردد و فواصل اجسام هادي متصل به زمين با
تابلو به اندازه اي باشد كه تماس با اجسام هادي و تابلو در آن واحد مقدور نباشد
ماده 386-قراردادن و يا نزديك كردن اشيايي كه ممكن است اتصالي و يا جرقه توليد كند
به سيمهاي برق ممنوع است (حتي اشيا شخصي نظير انگشتر،ساعت مچي و غيره(
ماده 387-در محل پستهاي ترانسفورماتور و مولد برق و به طور كلي در محلهايي كه در
صورت خاموشي برق احتمال بروز خطر موجود است بايد منبع روشنايي جداگانه وجود داشته
باشد
ماده 388- دستگاهها و وسايل برقي (حتي چراغهاي دوره گرد) كه توسط اشخاص حمل و نقل
مي شود بايد فقط با جريان مستقيم كمتر از 600 ولت و متناوب تا 250 ولت كار كند به
استثناي پرفراتورهاي الكتريكي پايه دار كه مي توان آنها را با جريان متناوب تا 400
ولت به كار انداخت مشروط بر اينكه در مقابل خطر برق گرفتگي افراد نكات ايمني در
آنها مراعات شده باشد به هر حال رعايت ماده 374 در مورد اين قبيل دستگاهها الزامي
است
ماده 389- براي تغذيه وسايل و ماشينهاي برقي موضوع ماده 388 بايدكابلهاي نرمي كه
داراي روپوش لاستيكي و يا مواد مشابه آن باشد به كار برده شود
ماده 390- شبكه هاي تلفني و يا شبكه هاي مخصوص علامت دادن بايد با شبكه برق موضوع
ماده 381 فاصله داشته باشد
ماده 391-ترانسفورماتور و مولدهاي برق و وسايل مربوط را بايد در مكانهايي كه با
مصالح غيرقابل اشتعال ساخته شده قرار دادو اين مكانها نبايد اشيا قابل اشتعال وجود
داشته باشد
ماده 392- در محلهاي مذكور در ماده 391 باشد وسايل آتش نشاني مناسب وجود داشته و در
صورت استفاده از وسايلي كه داخل روغن كار مي كنند كيسه يا سطلهايي پر از ماسه نيز
مي بايستي در دسترس باشد
ماده 393- زير دستگاههاي برقي كه داخل روغن كار مي كنند بايد مقدار كافي ماسه ريخته
شود ،تا در موقع بروز نقص تمام روغن ريخته شده از دستگاه جذب شود
ماده 394-ترانسفورماتورهاي كوچك و وسايل راه اندازي و امثال آنها كه در داخل روغن
كار مي كنند بايد مجهز به وسيله اي باشد كه هرگاه حرارت روغن از حدي تجاوز كند قبلا
علامت دهد و در صورت ادامه ازدياد درجه حرارت جريان برق را قطع كند
ماده 395- در محلهايي كه براي شارژ و نگهداري اكومولاتور اختصاص داده شده باشد بايد:
الف-لامپهاي روشنايي داراي حبابهاي مضاعف باشد و استفاده از هر شيي كه به حرارت
قرمز برده شده و يا داراي شعله آزاد باشد خوددراي شود
ب-اكومولاتور نسبت به بدنه قفسه هاي شارژ و خود قفسه ها نسبت به زمين عايق شده باشد
پ-دستگاهها طوري نسب شوند كه در آن واحد دست زدن به دو محل كه اختلاف ولتاژشان از
150 ولت بيشتر است امكانپذير نباشد.در مورد اكومولاترهايي كه اختلاف ولتاژشان بيش
از 150 ولت باشد ماده 385 لازم الاجرا است
ت-گازهاي حاصله در اين محلها بايد به وسيله هواكشهاي مناسب خارج شود
ماده 396- در چراغ خانه هاي مخصوص چراغهاي الكتريكي بايد بندهاي پ و ت ماده 395
رعايت شود
ماده 397-در مناطقي كه احتمال توليد گاز قابل اشتعال وجود دارد بايد تاسيسات
الكتريكي مجهز به وسايل ايمني در مقابل انفجار گاز باشد و در غير اين صورت اين
تاسيسات بايد در مكان مجزايي مصون از نفوذ گاز نصب شود
ماده 398-در داخل مخزنهاي فلزي و يا در محلهايي كه كارگر با قطعات بزرگ فلزي تماس
دارد چراغ دوره گرد بايد با جرياني با ولتاژ كمتر از 30 ولت روشن شود
ماده 399-براي انجام هرگونه تغيير و يا تعمير و حتي تعويض لامپ بايد جريان برق قسمت
مربوطه قطع شود
ماده 400-در شبكه برق مستقيم بيش از 600 ولت و متناوب بيش از 250 ولت تعميرات بايد
با اجازه مخصوص متصدي برق و تحت نظر مسئول تعميرات با تجربه و با وسايل مخصوص انجام
شو
ماده
401-هرگاه عيب شبكه ناشي ازبه وجود آمدن اتصال كوتاه و يا اتصال به زمين باشد بايد
برابر ماده 399 عمل شود
ماده 402- براي انجام تعميرات و با تغييرات هرقسمت از شبكه بايد آن قسمت ازهردو طرف
قطع شود و تمام فازها را به يكديگر و به زمين نيز اتصال “دهند و متصدي مربوطه بايد
از قطع برق درآن قسمت اطمينان حاصل كرده و ترتيبي دهد كه برقرار كردن جريان برق
درقسمت تحت تعمير و تغيير به“وسيله اشخاص ديگر امكانپذير نباشد. و ضمناً تابلوهاي
هشدار دهنده نصب شود و متصدي مذكور پس از اتمام كارهاي مربوطه و حصول اطمينان
ازاينكه خطري متوجه كسي نمي“شود، مي“تواند جريان برق را برقرار كند
ماده 403- هنگام تعمير كابل مخصوص تغذيه و وسايل قابل حمل و نيمه ثابت،بايد ضمن قطع
جريان برق فيشهاي كابل را از پريزهاي مربوط نيز خارج نموده و اتصالهاي نر و ماده را
به طريق صحيح و مطمئن از يكديگر جدا كرد
ماده 404- متصديان هر يك از ماشينها و قسمتهاي شبكه بايد اتصالهاي زمين و بدنه
ماشينها و كابلهاي نرم و دو شاخه مربوط را به شرح زير بازرسي كنند
الف- در شبكه برق مستقيم 600 ولت به بالا و يا متناوب 250 ولت به بالا كه نقطه نول
آن به زمين متصل نباشد بايد همه روزه به وسيله دستگاههاي كنترل مخصوص اختلاف ولتاژ
بين هر فاز و زمين زا اندازه گيري كرده و مطمئن شوند كه اختلاف غير عادي نباشد
ب- بايد لااقل هر يك مرتبه وضع سيمهاي اتصال به زمين را بررسي كنند
پ- بايد نتيجه تمام بررسيها و بازديد هاي انجام شده در دفتر مخصوص ثبت گردد
ماده 405-در هر يك از نقاطي كه تاسيسات برق وجود دارد بايد يك نقشه و دستورالعمل
ايمني مختصري در محل ديد افراد نسب گردد.در اين دستورالعمل بايد به طور صريح نوشته
شود كه دخالت اشخاص غير از متصديان برق در امر تعمير و يا بكار بردن وسايل ممنوع
است و در مورد تاسيسات برق موضوع ماده 385 بايد قيد شود كه دست زدن به قسمتهاي فلزي
شبكه خطرناك و اكيدا ممنوع است و همچنين دستور العملي براي نجات اشخاص برق گرفته
تهيه و به ديوار نصب كنند
ماده 406- هر يك از پذيرگاههاي داخل معدن بايد به وسيله تلفن و يا وسايل ارتباطي
ديگر به مركزنيرو و يا پست مركزي ترانسفورماتور خارج معدن در ارتباط باشد
ماده 407-كابلهاي مسلح و كابلهاي با روپوش فلزي بايد طوري به ديواره گالريها نصب
گردد كه در اثر وزن خود پاره نشده و به وسايل ديگر برخورد نكند
ماده 408-روپوش فلزي كابل بايد به سيم اتصال به زمين وصل باشد مگر آن كه اين روپوش
به جاي محافظ به كار فته باشد كه در اين صورت بايد به يك رله اتصال به زمين مربوط
گردد
ماده 409- تمام قسمتهاي شبكه غير ثابت بايد در آخر هر نوبت كار بطور مطمئني از برق
جدا گردد
ماده 410-كليه تعميرات روي كابلها بايد در خارج معدن انجام گردد
ماده 411-در چاهها و گالريهاي خروج هوا و محلهاي مرطوب بايستي از كابل زره دار
مخصوص كه روپوش نسوز و مقاوم دارد ، استفاده شود
ماده 412-تابلوهاي تقسيم برق بايد از مواد نسوز و مقاوم در مقابل رطوبت ساخته و به
طريقي نصب شود كه در معرض چكيدن آب نباشد
ماده 413-براي راه اندازي لكوموتيو الكتريكي در معادن نبايد از ولتاژ بيشتر از 600
ولت استفاده نمايند
ماده 414-سيم يا سيمهاي تغذيه الكتريكي به لوكوموتيوهاي برقي بايد به طريقي نصب
شوند كه احتمال پاره شدن و يا توليد حريق در چوب بست ها و يا برق گرفتگي اشخاص وجود
نداشته باشد
ماده 415-هرگاه ارتفاع سيم برق رساني به لوكوموتيو از زمين كمتر از 5/2 متر باشد
بايد هنگام عبور و مرور اشخاص جريان برق قطع گردد
ماده 416-اطاقك راننده در لوكوموتيوهاي الكتريكي كه از سيم لخت برق مي گيرد بايد
مسقف بوده و طوق گيرنده عايق بندي شده باشد تا احتمال برق گرفتگي راننده وجود
نداشته باشد
ماده 418-براي انجام هرگونه تعمير در شبكه انتقال برق از آن عبور مي كند بايد به
وسيله پوشش محكم و عايقي محفوظ شده باشد
ماده 419-شبكه مخصوص علائم برقي بايد با جريان برق با ولتاژ كمتر از 30 ولت كار كند
ماده 420-سيمهاي شبكه علائم بايد طوري نصب گردد كه اتصال كوتاه ايجاد نگردد.در شبكه
علائم فقط براي قسمتهاي خنثي مي توان از سيمهاي بدون روپوش استفاده كرد
ماده 421-كليه تجهيزات الكتريكي واقع در يك بخض معدن به منزله يك قسمت مستقل تلقي
شده و براي اتصال به زمين بايد برابر ماده 374 عمل شود
ماده 422-براي استفاه از برق با فشار الكتريكي 30 تا 600 ولت در درون معدن بايد
كابلهاي با پوشش لاستيكي و عايق و مقاوم قابل انحنا به كار برده شود
ماده 423-در چاه براي استفاده از برق با فشار الكتريكي بيش از 600 ولت و همچنين
انتقال برق حتي با فشار اكتريكي كمتر از 600 ولت بايد كابل زره دار و با مشخصات
موضوع ماده 422 باشد به استثناي سيم هاي برق رساني لوكوموتيوهاي برقي كه تابع
مقررات خاصي هستند
ماده 424-در معدن داراي گاز ذغال و يا گرد ذغال سنگ فقط تاسيسات زير را مي توان
بطور ثابت برقرار گردد
الف-كابلهاي زره دار در راههايي كه داراي وسيله نگهداري مطمئن و سالم بوده و جريان
كافي هوا برقرار و عيار گاز ذغال در آنها از 1% تجاوز نكند
ب- سيمهاي ساد روپوش داري كه در لوله هاي فلزي با عايق داخلي قرار داشته باشد مشروط
بر آنكه هواي كافي و منظم در اطراف لوله در جريان بوده و عيار گاز ذغال بسيار كم
باشد
پ-دستگاهها و موتوهايي مه در مقابل گاز ذغال بي خطر تشخيص داده شده مشروط بر اينكه
در محل استقار آنها هوا بطور منظم عبور كرده و عيار گاز ذغال كم باشد
ماده 425-هواي معدن بايد طوري جريان داشته باشد كه تمام تاسيسات برق به خوبي تهويه
گردد
ماده 426-هرگاه تمام و يا قسمتي از تاسيسات برق در مسير راههاي عمومي واقع شده باشد
بايد همه روزه كيفيت هواي ورودي به آن راه را از حيث مقدار گاز ذغال بررسي نمود
بطوريكه عيار گاز ذغال از نيم درصد تجاوز نكند و بعلاوه ترتيبي داده شود كه ورود
ناگهاني مقدار زيادي گاز ذغال امكان پذير نباشد. ماده 427-كليه وسايل و تجهيزات
الكتريكي كه در قسمتهاي داراي گاز و گرد قابل انفجار به كار برده مي شوند بايد ضد
انفجار باشند
ماده 428-در معادني كه داراي تصاعد آني گاز ذغال مي باشند.تاسيسات برقي بايد بطور
كامل ضد انفجار باشد.در اين قبيل معادن معادن مي توان از چراغ ايمني و در آتشباري
از آتشكن برقي ايمن استفاده نمود
ماده 429-متصديان مربوط بايد دستگاههاي ضد انفجار برقي را حداقل روزي يك بار بازديد
و بررسي كنند و هر هفته يك بار نيز متخصص برق آنها را بازديد و در صورت لزوم تعمير
كند
ماده 430-تعمير يا باز كردن درپوش وسائل برقي ضد انفجار بايد فقط توسط متخصص مربوطه
انجام گيرد.اين وسائل بايد به طريقي بسته شده باشد كه بوسيله آچار و يا ابزار
معمولي نتوان آنها را باز كرد
ماده 431-هواي محلها و راهها و گالريها و كارگاههاي استخراج كه در آن تاسيسات برق
وجود دارد بايد لااقل در هر نوبت كار دو بار بازرسي شود و در موارد زير بايد فورا
جريان برق قطع گردد
الف-هرگاه عيار گاز ذغال يك درصد و يا بيشتر باشد
ب- در ناحيه اي كه در اثر ريزش احتمال معيوب شدن تاسيسات الكتريكي و يا رسيدن گاز
ذغال به تاسيسات الكتريكي وجود داشته باشد
پ- در هر قسمتي كه يكي از شرايط استفاده از برق كه در اين فصل ذكر شده از بين رفته
باشد
ماده 432- متصدي برق بايستي قبل ازروشن نمودن تاسيسات برقي اطمينان حاصل نمايد كه
غلظت گاز از حد مجاز پايينتر است
ماده 433- برقرار كردن مجدد برق بايد منحصرا توسط متصدي مربوطه انجام گردد
ماده 434- هرگونه تعميرات و تغييرات در تاسيسات برق بايد توسط مسئول مربوطه در دفتر
مخصوصي ثبت گردد
ماده 435- بهره بردار موظف است نقشه تكميل شده تاسيسات برق را هميشه در دفتر معدن
نگهداري نمايد
ماده 436-جريان برق در جاهايي كه آتش سوزي رخ مي دهد بايد فورا قطع شود
ماده 437- براي تعيين و كنترل برق از تست كننده هايي كه هرگز بكار نرفته است
استفاده نشود و از دستگاههاي اندازه گيري مناسب استفاده شود
ماده 438- هنگام كار روي خازنها بايد آنها را به سيستم زمين متصل كرده و سپس حداقل
به مدت يك دقيقه با آنها تماس نگرفته و اتصال به زمين از خازنها باز نشود
ماده 439- هنگام تعويض يا جابجايي روغن ترانسفورماتورها كشيدن سيگار و انداختن شعله
روشن كبريت ممنوع مي باشد.