طبق تعاریف ماده 1 قانون، نظام مهندسی معدن عبارت از مجموعه تشکیلات، سازمان ها، تشکل های صنفی، مهندسی و حرفه ای، اشخاص حقیقی و حقوقی و مجموعه قوانین، مقررات، آیین نامه ها و استانداردها در بخش معدن است. حرفه های مهندسی معدن شامل حرفه های مهندسی، کارشناسی و کاردانی مرتبط با فعالیتهای معدنی است. فعالیتهای معدنی شامل کلیه عملیات پی جویی برای یافتن کانسارها و اکتشاف و استخراج معادن و کانه آرایی کانسنگ و فرآوری مواد معدنی و متالورژی استخراجی است.

برای مشارکت هرچه بیشتر مهندسان در انتظام امور حرفه ای خود و برای تحقق قسمتی از اهداف این قانون، طبق ماده 3 قانون، در سطح کشور تأسیس سازمان نظام مهندسی معدن و در هر استان تشکیل  سازمان نظام مهندسی معدن استان پیش بینی شده است.

وزارت صنایع و معادن در نیمه دوم سال 1381 تأسیس سازمان را اعلام و عضوگیری برای تشکیل سازمان استان ها را آغاز کرد.

مرحله اول انتخاب اعضای هیأت مدیره سازمان استان ها در اسفندماه 1381 در 9 استان و مرحله دوم آن در ماههای اول سال 1382 در بقیه استان های کشور انجام شد و سازمانهای استانها رسماً فعالیت خود را آغاز کردند.

اولین هیأت عمومی سازمان، مرکب از اعضای هیأت مدیره تمام سازمان استان ها، اول خردادماه 1382 در تهران تشکیل شد و اعضای شورای مرکزی سازمان را تعیین کرد. با معرفی شورای مرکزی، رئیس سازمان توسط وزیر صنایع و معادن انتخاب شد و حکم خود را از رئیس جمهوری دریافت کرد